Kolej Katowice–Ostrawa wciąż w grze. Co nowa koncepcja CPK oznacza dla Jastrzębia-Zdroju?

Podczas gdy politycy spierają się o przyszłość Centralnego Portu Komunikacyjnego, w Jastrzębiu-Zdroju z uwagą śledzą losy konkretnej inwestycji – linii kolejowej nr 170 Katowice–Ostrawa. To właśnie z nią miasto wiąże nadzieje na włączenie do sieci szybkich połączeń. Choć nowy plan rządowej spółki Port Polska zakłada odejście od słynnych „szprych”, to prace nad trasą na południe wciąż trwają. Jednak, jak przyznają samorządowcy, to projekt na przyszłą dekadę, a nie na najbliższe lata.

Podczas konferencji „Co dalej z CPK. Bilans, szanse, zagrożenia”, która 7 sierpnia odbyła się w Pałacu Prezydenckim, zabrzmiały dwa skrajnie różne komunikaty. Kancelaria Prezydenta mówi o „amputacji” projektu i domaga się powrotu do pierwotnej koncepcji. Port Polska przedstawia natomiast Zintegrowaną Sieć Kolejową jako nowoczesny plan, który ma lepiej łączyć regiony. Dla mieszkańców Jastrzębia-Zdroju kluczowe jest jednak to, co z tych zapowiedzi wynika w praktyce.

Linia Katowice–Ostrawa: jedyna „szprycha”, która przetrwała

Według informacji Urzędu Miasta Jastrzębie-Zdrój, linia Katowice–Ostrawa jest jedynym odcinkiem dawnej Szprychy nr 7, nad którym nadal prowadzone są prace. Trwają m.in. prace geodezyjne związane z przygotowaniem dokumentacji projektowej dla odcinka Katowice–granica państwa–Ostrawa. To konkretny sygnał, że projekt nie został porzucony, choć nie oznacza jeszcze rozpoczęcia budowy.

Prezydent Jastrzębia-Zdroju, Michał Urgoł, który uczestniczył w konferencji, podkreśla, że miasto aktywnie zabiega o swoje interesy. – Jako samorząd korzystamy z każdej okazji, by być tam, gdzie ważą się losy najważniejszych projektów kolejowych. Dokładamy wszelkich starań, aby głos Jastrzębia-Zdroju podczas takich debat był słyszany i aby nasze miasto nie zostało pominięte przy planowaniu przyszłości polskiej kolei – mówi prezydent. Jednocześnie studzi oczekiwania: – Mamy świadomość, że realizacja tego projektu to perspektywa przyszłej dekady. Jednak mimo kolejnych opóźnień i zmian w harmonogramie prac nad CPK linia Katowice–Ostrawa pozostaje projektem realizowanym.

Port Polska: koniec z „piastą i szprychami”, czas na 19 magistrali

Tego samego dnia, 7 sierpnia, Port Polska przedstawił Zintegrowaną Sieć Kolejową – nowy ogólnopolski plan przygotowany wspólnie z PKP PLK na zlecenie Ministerstwa Infrastruktury. Spółka wprost informuje, że nowy model odchodzi od wcześniejszej koncepcji „piasty i szprych”, czyli systemu nowych linii podporządkowanych przede wszystkim dojazdowi do planowanego centralnego lotniska. Zamiast tego ma powstać sieć 19 magistrali łączących największe miasta i regiony.

To jednak nie oznacza automatycznego skasowania wszystkich tras przygotowywanych wcześniej w ramach CPK. Spółka podkreśla, że Zintegrowana Sieć Kolejowa „nie zastępuje obecnych inwestycji”, lecz ma połączyć je w jeden plan. Spośród około 4700 km nowych linii przewidzianych w nowej koncepcji około 1000 km znajduje się już na etapie budowy, projektowania albo postępowań przetargowych. To właśnie w tym kontekście należy patrzeć na trasę Katowice–Ostrawa.

Ogromne plany, odległa perspektywa i miliardy złotych

Nowa Zintegrowana Sieć Kolejowa ma objąć około 4700 km nowych linii oraz modernizację kolejnych 5600 km istniejących tras. Port Polska zapowiada 19 magistrali kolejowych, ponad 120 węzłów przesiadkowych oraz doprowadzenie kolei do 27 miast, które obecnie znajdują się poza siecią. Docelowo każdy powiat ma uzyskać dostęp do połączeń dalekobieżnych – bezpośrednio albo poprzez skoordynowane połączenia regionalne i autobusowe.

Skala finansowa pokazuje, jak odległa jest część tych planów. Sam koszt inwestycji przewidzianych po 2035 roku Port Polska szacuje na około 610 mld zł, w tym około 410 mld zł na nowe linie oraz około 200 mld zł na modernizację istniejących. Spółka szacuje, że liczba pasażerów kolei może wzrosnąć z 439 mln w 2025 roku do 720 mln w 2050 roku. To jednak prognozy zakładające realizację całego wieloletniego programu.

Polityczny spór o CPK: „amputacja” czy „nowa jakość”?

Podczas konferencji w Pałacu Prezydenckim przedstawiciele Kancelarii Prezydenta prezentowali zupełnie inną ocenę zmian. Szef Gabinetu Prezydenta RP Paweł Szefernaker mówił o „systematycznej i bezwzględnej amputacji” projektu CPK i przekonywał, że powinien on być realizowany w pierwotnym kształcie. – To, jaki będzie kształt Centralnego Portu Komunikacyjnego, zdecyduje nie tylko o tej inwestycji, ale tak naprawdę o kierunku rozwoju przyszłości Polski – mówił Paweł Szefernaker.

Port Polska przedstawia te same zmiany odwrotnie – nie jako „okrojenie” sieci, ale jako przejście od układu szprych do systemu, który ma lepiej łączyć ze sobą regiony. Spółka podaje, że przed wyborem nowego modelu przeanalizowano około 8000 km potencjalnych nowych tras i jedenaście wariantów rozwoju sieci, w tym wcześniejszą koncepcję szprych. Dla Jastrzębia-Zdroju ten spór ma jednak wymiar bardzo praktyczny.

Co to oznacza dla Jastrzębia? Najpierw Kolej+, potem szybkie połączenia

Na dziś można mówić o kilku konkretach. Prace projektowe nad linią Katowice–Ostrawa są kontynuowane. Nowy plan Port Polska nie zakłada automatycznego porzucania wszystkich inwestycji rozpoczętych w ramach wcześniejszej koncepcji CPK. Nie ma jednak obecnie wskazanego terminu budowy szybkiego odgałęzienia do Jastrzębia-Zdroju. Nie można więc traktować uczestnictwa prezydenta miasta w konferencji ani politycznych deklaracji dotyczących CPK jako decyzji przesądzającej powstanie tej trasy.

Znacznie bardziej konkretną perspektywą dla mieszkańców pozostaje projekt Kolej+. Ma on przywrócić Jastrzębiu-Zdrojowi regularne połączenia kolejowe z Katowicami przez Pawłowice i Żory. Według informacji Urzędu Miasta prace projektowe osiągnęły półmetek, a do końca 2026 roku planowane jest ogłoszenie przetargu na roboty budowlane. Środki na realizację inwestycji mają być zabezpieczone. Obecny harmonogram przewiduje powrót pociągów do Jastrzębia-Zdroju w 2029 roku.

Dla lokalnej społeczności to właśnie Kolej+ jest dziś najbardziej namacalną kolejową perspektywą. Linia Katowice–Ostrawa może w przyszłości otworzyć przed Jastrzębiem znacznie większe możliwości, w tym dostęp do szybkich połączeń krajowych i międzynarodowych. Na razie jednak pozostaje inwestycją przygotowywaną z myślą o przyszłej dekadzie, bez podanego terminu uruchomienia odgałęzienia do miasta. Informacje przekazał Urząd Miasta Jastrzębie-Zdrój.