Krystian Lupa
Biografia
Krystian Lupa urodził się 7 listopada 1943 roku w Jastrzębiu-Zdroju. Początkowo studiował fizykę na Wydziale Fizyki Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie, a następnie na Akademii Sztuk Pięknych im. Jana Matejki w Krakowie, gdzie w 1969 roku uzyskał dyplom na Wydziale Grafiki. Po studiach kontynuował reżyserię w Państwowej Wyższej Szkole Filmowej, Telewizyjnej i Teatralnej im. Leona Schillera w Łodzi, a następnie reżyserię teatralną w PWST w Krakowie (1973–1977). W trakcie studiów był asystentem Jerzego Krasowskiego i Jerzego Golińskiego w Teatrze im. Juliusza Słowackiego w Krakowie.
Zadebiutował 8 maja 1976 reżyserią Rzeźni Sławomira Mrożka na deskach Teatru im. Juliusza Słowackiego w Krakowie. Po studiach związał się z Teatrem im. Cypriana Kamila Norwida w Jeleniej Górze oraz ze Starym Teatrem im. Heleny Modrzejewskiej w Krakowie, który od 1984 roku stał się jego najczęstszym miejscem pracy.
Okres jeleniogórski to spektakle autorskie: Przezroczysty pokój (1979), Kolacja (1980) oraz inscenizacje sztuk Witkiewicza – Nadobnisie i koczkodany (1978), Pragmatyści (1981), Maciej Korbowa i Bellatrix (1986). Teatr opisywany był w manifeście reżysera jako Teatr Ujawnienia – teatr jako sposób poznania i przekroczenia granic ludzkiej osobowości. Syntezą tego kierunku stało się przedstawienie według powieści Alfreda Kubina „Po tamtej stronie” (1985, Die andere Seite) – „Miasto snu” w Starym Teatrze w Krakowie, będące podróżą w głąb jaźni.
Następnie powstały spektakle podejmujące etyczne i duchowe kwestie człowieka w czasach kulturowych przemian: Marzyciele (1988), Bracia. Dialogi o miłości i zbrodni (1988) wg Dostojewskiego, Bracia Karamazow (1990), Szkice z Człowieka bez właściwości (1990), Malte (1991), Kalkwerk (1992) wg Bernharda i Lunatycy (1995) wg Brocha.
Kalkwerk zapoczątkował współpracę z twórczością Bernharda, co zaowocowało inscenizacjami w Teatrze Polskim we Wrocławiu (Immanuel Kant, 1996) i w Starym Teatrze (Rodzeństwo, 1996). Syntezą duchowych przemian była adaptacja III tomu Lunatyków Brocha – „Lunatycy. Huguenau, czyli rzeczowość” w Starym Teatrze w Krakowie (1998).
W kolejnych latach Lupa sięgnął po mityczne i kulturowe tematy: Powrót Odysa (1999) w Teatrze Dramatycznym w Warszawie, Prezydentki Wernera Schwaba w Teatrze Polskim we Wrocławiu (1999). W 2001 zrealizował adaptację Wymazywanie Thomasa Bernharda w Teatrze Dramatycznym w Warszawie. W 2009 rozpoczął tryptyk Persona, pierwsza część – Persona. Marilyn (2009), druga – Persona. Ciało Simone (2010).
Od 1983 jest pedagogiem, od 14 stycznia 1994 profesorem zwyczajnym Akademii Sztuk Teatralnych im. Stanisława Wyspiańskiego w Krakowie (od 1990 do 1996 także dziekan Wydziału Reżyserii Dramatu). Posiada tytuł profesora sztuk teatralnych w specjalizacji reżyseria i scenografia.
Życie prywatne: W 2008 roku w wywiadzie dla miesięcznika Film publicznie oświadczył, że jest gejem. W latach 60. należał do ruchu hippisowskiego; jego ówczesnym partnerem był malarz Zbysław Marek Maciejewski (1946–1999). Wieloletnim partnerem Krystiana Lupę jest aktor Piotr Skiba.