Rząd chce przyspieszyć ekshumacje ofiar zbrodni wołyńskiej i upamiętnienie nazwisk
Rocznica krwawej niedzieli i apel o prawdę
11 lipca przypada rocznica tak zwanej krwawej niedzieli, która była apogeum zbrodni wołyńskiej. To właśnie tego dnia szczególnie wybrzmiewa pamięć o Polakach, obywatelach polskich i przedstawicielach innych narodowości zamordowanych na ziemiach wschodnich II Rzeczpospolitej. W przekazie rządu podkreślono, że była to zbrodnia ludobójstwa dokonana przez ukraińskich nacjonalistów. Zwrócono też uwagę, że wobec ofiar i ich rodzin obowiązkiem państwa jest nie tylko pamięć, ale przede wszystkim prawda.
W praktyce oznacza to konieczność jednoznacznego nazwania sprawców i potępienia tej zbrodni bez pozostawiania miejsca na relatywizowanie faktów. Pamięć o pomordowanych ma obejmować każdą ofiarę oraz miejsce jej śmierci, a więc także losy tych, których ciał przez dziesięciolecia nie udało się odnaleźć. Władze akcentują, że osoby zamordowane nie mogą pozostać anonimowe i nie powinny być pozbawione godnego pochówku. Dla rodzin to nie tylko kwestia historii, ale także domknięcia spraw, które czekają na wyjaśnienie od wielu dziesięcioleci.
- 11 lipca – rocznica krwawej niedzieli
- II Rzeczpospolita – obszar, którego dotyczyły zbrodnie na ludności cywilnej
- ponad 80 lat oczekiwania rodzin na godny pochówek części ofiar
Ekshumacje po latach i wsparcie dla rodzin ofiar
Premier poinformował o podjęciu skutecznych starań w sprawie wznowienia po latach poszukiwań i ekshumacji ofiar zbrodni wołyńskiej na terenie Ukrainy. Jak zaznaczono, działania obejmują także inne polskie ofiary wojen XX wieku, których ciał nie pochowano wcześniej w sposób godny i zgodny z zasadami pamięci o zmarłych. To ważne nie tylko z perspektywy historii, ale również zwykłego ludzkiego prawa do pochówku i oznaczonego grobu. Rodziny czekały na takie rozwiązania ponad 80 lat.
W komunikacie zwrócono uwagę, że celem państwa jest ocalić pamięć o każdej z tych osób z imienia i nazwiska. Takie podejście ma znaczenie dla bliskich ofiar, ale także dla całego społeczeństwa, bo porządkuje pamięć historyczną i nadaje jej konkretny, ludzki wymiar. Ekshumacje i identyfikacja szczątków są więc nie tylko pracą archeologiczną czy historyczną, lecz także elementem sprawiedliwości wobec rodzin, które od pokoleń czekają na odpowiedź. W tym kontekście powtarza się także postulat, by każda odnaleziona osoba została należycie upamiętniona.
Mur Pamięci w Warszawie i nazwiska odnalezionych ofiar
Jednym z zapowiedzianych działań ma być powstanie w Warszawie Muru Pamięci z wiecznym ogniem oraz nazwiskami każdej odnalezionej i zidentyfikowanej ofiary. Taki pomnik ma pełnić rolę trwałego miejsca pamięci, w którym historia nie zostanie sprowadzona do anonimowej statystyki. Z punktu widzenia obywateli to także sygnał, że państwo chce tworzyć przestrzeń publiczną opartą na uznaniu losu konkretnych ludzi, a nie wyłącznie na wielkich, abstrakcyjnych hasłach. W przekazie rządu zaznaczono, że Rzeczpospolita nie zapomni o żadnej z tych osób.
Zapowiedź Muru Pamięci wpisuje się w szerszą politykę upamiętniania ofiar wojen XX wieku, których grobów przez lata nie udało się odnaleźć lub oznaczyć. Wieczny ogień i wypisane nazwiska mają przypominać, że pamięć państwa powinna obejmować zarówno tych, których tożsamość udało się potwierdzić, jak i tych, których los wciąż czeka na pełne wyjaśnienie. To również ważny komunikat dla rodzin w kraju i poza nim, że państwo podejmuje konkretne działania, a nie tylko symboliczne gesty. W wymiarze społecznym oznacza to budowę miejsca, które ma łączyć pamięć historyczną z publicznym szacunkiem dla ofiar.
Pamięć, która ma prowadzić do pojednania, a nie do kolejnej nienawiści
W przekazie zwrócono szczególną uwagę na to, że pamięć nie może stać się narzędziem nienawiści. Podkreślono, że odpowiedzią na nacjonalizm nie powinien być kolejny nacjonalizm, bo to nie prowadzi do budowania bezpiecznej przyszłości. Zamiast tego potrzebne są prawda, nazwanie rzeczy po imieniu i jasne odróżnienie winy od pamięci o ofiarach. Tylko takie podejście ma – według komunikatu – umożliwić tworzenie przyszłości bez pogardy i bez utrwalania dawnych konfliktów.
W tym samym duchu wskazano, że Europa pokoju i wzajemnego szacunku była po II wojnie światowej możliwa właśnie dzięki prawdzie oraz otwartemu nazywaniu wydarzeń po imieniu. Zaznaczono również, że każdy, kto chce uczestniczyć w takiej wspólnocie, musi być gotowy na przyjęcie prawdy historycznej. Odpowiedzialność za przyszłość i bezpieczeństwo dzieci oraz wnuków została przedstawiona jako wspólna odpowiedzialność Polski, Ukrainy i Europy. W tym ujęciu solidarność wobec współczesnych zagrożeń ma opierać się na fundamencie prawdy, pamięci i nadziei.
"Pamięć nie może być sługą nienawiści."
Premier polskiego rządu
"Odpowiedzią na nacjonalizm nie może być więcej nacjonalizmu."
Premier polskiego rządu
"Potrzebujemy dziś solidarności wobec wspólnych zagrożeń, a solidarność zbudowana jest na fundamencie prawdy, pamięci i nadziei."
Premier polskiego rządu
Cały przekaz sprowadza się do jednego wniosku: pamięć o ofiarach zbrodni wołyńskiej ma być prowadzona w sposób godny, oparty na faktach i nastawiony na pojednanie bez zacierania odpowiedzialności. Dla wielu rodzin najważniejsze pozostaje odnalezienie bliskich, ich identyfikacja i pochówek w miejscu, które pozwoli domknąć wieloletnią żałobę. Dla państwa to z kolei zadanie łączące historyczną odpowiedzialność, dyplomację i troskę o wspólne bezpieczeństwo w regionie. Zapowiedziane działania mają więc wymiar nie tylko symboliczny, lecz także bardzo praktyczny.
- 11 lipca – data rocznicy krwawej niedzieli
- 80 lat – czas oczekiwania wielu rodzin na pochówek bliskich
- Warszawa – miejsce planowanego Muru Pamięci
- Ukraina – obszar wznowionych poszukiwań i ekshumacji